Atmosferde bulunan sera gazlarının artmasıyla beraber dünyanın yüzey sıcaklığının yükselmesine, küresel ısınma denir.
Doğal süreçlerin yanı sıra hızla sanayileşmeyle birlikte ortaya çıkan karbondioksit, sera gazları ve metan gazlarının birikmesiyle tetiklenen küresel ısınmanın çok sayıda etkisi bulunur. Bu etkiler uzun vadede ekonomik, çevresel ve sosyal anlamda kendini gösterir. Ayrıca iklim değişikliğinin de en önemli sebebi kabul edilir.
Küresel ısınmanın pek çok nedeni vardır. Asıl sebebi, atmosferde bulunan sera gazlarının artması. Güneşten gelen enerjiyi dünya yüzeyine geri yansıtan sera gazlarının yanı sıra ormansızlaşma, fosil yakıt tüketimi, inşaat ve sanayi faaliyetleri de küresel ısınmaya zemin oluştur. Bu durumların sonucunda yine uzun vadede aşırı hava olayları, deniz seviyelerinin yükselmesi, hastalıkların artışı ve alt yapı zararları meydana gelir.
Küresel Isınma Nedir?
Küresel ısınma, atmosferde biriken azot oksit, metan, karbondioksit ve su buharı gibi sera gazlarının artması sonucun dünyanın sıcaklığının kademeli olarak yükselmesidir. İnsan faaliyetleri sonucunda bu süreç ne yazık ki hızlanmış ve son 100 yıl içerisinde ciddi etkilere neden olmuştur. Dünya ekosistemleriyle beraber insan hayatı üzerinde olumsuz sonuçları beraberinde getiren küresel ısınmanın asıl nedeni, sıraladığımız gazların birikmesidir.
Sera gazları güneşten gelen enerjiyi ilk olarak emer ve sonra geri yansıtır. Bu durum dünyanın yüzey ısısını artırır. Ayrıca yaşanan bu olaya sera etkisi adı verilir. Normal şartlarda sera etkisi dünyanın sıcak tutulmasında önemli bir yere sahiptir. Fakat insan faaliyetleri sebebiyle ortaya çıkan gaz salınımlarının artması, doğal dengenin bozulmasına neden olmuştur. En etkili sera gazı karbondioksit olmakla beraber azot oksitler, metan gibi gazlar da küresel ısınmayı artıran diğer gazlardır.
Küresel Isınmanın Oluşumu
Küresel ısınmanın oluşumu bazı durumların gerçekleşmesiyle yakından ilişkilidir. İlk olarak sürecin nasıl oluştuğuna dair bilgiler aşağıdaki gibi sıralanmaktadır;
- Ormanların yok edilmesi ya da fosil yakıtların yanması durumunda atmosfere ciddi oranda sera gazı salınır.
- Sera gazları atmosferde birikir ve dünyadan yansıyan ısıyı hapseder. Bu da yüzeyde ısınma oranını artırır.
- Sürekli ısınan yüzey, denizlerdeki su seviyelerinin yükselmesine neden olur. Ayrıca okyanusların genişlemesi ve buzulların erimesi de bu durum sonucunda yaşanır.
- Isınmaya devam eden yüzey nedeniyle sıcak hava dalgaları oluşur. Kasırgalar yaşanır ve kuraklık gözlemlenir.
- Ekosistemde bozulmalar başlar. Türler yok olur ve biyolojik çeşitlilik azalır.
- Tüm bu durumlar sonucunda tarımsal verimlilikte ciddi düşüş yaşanır. İnsanlar açısından bakıldığında ise hastalıklar yayılır, solunum sorunları yaşanır ve su kıtlığı ortaya çıkar.
Küresel ısınmanın en önemli nedeni sera etkisidir. Dünyadaki yaşamın devam edebilmesi için sera etkisi gereklidir. Ancak insan faaliyetleri sonucu atmosferde bulunan sera gazlarının doğal seviyesi artar. Karbondioksit salınımı daha çok sanayi faaliyetleri ve fosil yakıtların yanması sonucu açığa çıkarken metan gazı tarım ve hayvancılık faaliyetlerinden dolayı atmosferde birikir. Azot oksit endüstriyel uygulamalar ve gübre kullanımı sonucu, florlu gazlar ise yine endüstriyel süreçlerden kaynaklı açığa çıkar ve sera etkisini artırır.
Küresel ısınmanın insan kaynaklı nedenleri çok daha fazladır. İlk olarak fosil yakıtların kullanımı buna örnek gösterilebilir. Doğal gaz, petrol ve kömür gibi yakıtlar sanayi, ulaşım ve enerji üretiminde sıkça tercih edilir. Söz konusu yakıtların yanması haliyle atmosfere yoğun oranda karbondioksit salınmasına sebep olur. Diğer neden, ormansızlaşmadır. Ağaçların kesilmesi, yanma, tarım alanı açmak ve yakıt sağlamak için ormanların tahrip edilmesi, küresel ısınmanın oluşumunu destekler.
Tarım ve hayvancılık uygulamaları, azot oksit ve metan sera gazlarının salınmasına neden olur. Azot oksit, gübrelerin kullanılması sonucu açığa çıkar. Karbondiokside göre çok daha güçlü bir sera gazı olan azot oksit, atmosfere ulaştığında küresel ısınmayı doğrudan tetiklemeye devam eder. Aynı durum metan üretimi için de geçerlidir. Metan gazı, büyükbaş hayvanların sindirim işlemi sırasında açığa çıkmaktadır.
Sanayi ve üretim süreçleriyle atık yönetimi de küresel ısınmanın oluşumuna sebebiyet verir. Örnek olarak çimento üretimi yapan bir fabrikada çok sayıda kimyasal kullanılır. Üretim sırasında ciddi oranda karbondioksit açığa çıkmaktadır. Ayrıca florlu gazlar sera etkisine büyük katkı sağlamaktadır. Atık su yönetimi ve katı atıkların çürümesi sonucunda da metan gazı açığa çıkmaktadır.
Küresel ısınmanın oluşumu bazı doğal nedenlere bağlı ortaya çıkabilir.
Bunlar;
- Güneşin yaydığı enerji miktarının değişmesi
- Güneş patlamaları
- Güneş lekeleri
- Volkanik faaliyetler
- Doğal karbon döngüsü olarak sıralanır.
Küresel Isınmanın Etkileri ve Sonuçları Nelerdir?
Küresel ısınmanın etkileri tüm dünya genelini kapsar. Sağlık, sosyal, ekonomik ve çevresel alanlarda etkisini gördüğümüz küresel ısınma, iklim dengelerini değiştirmektedir. Aşırı hava muhalefeti başta olmak üzere ekosistem bozulmaları da bu durumun sonucunda ortaya çıkar. Çevresel etkilere baktığımızda;
- Buzulların erimesi
- Okyanusların ısınması
- Deniz seviyesinin yükselmesi
- Yerleşim alanlarının tehdit altına girmesi
- Aşırı hava olaylarının yaşanması
- Sıcak hava dalgaları
- Kasırga ve fırtına oluşumları
- Kuraklık
- Sel
- Habitat kayıpları
Küresel ısınmanın ekonomik etkileri;
- Gıda üretiminin azalması
- Fiyatların yükselmesi
- Su kıtlığı
- Kuraklık
- Tarımsal verimliliğin düşmesi şeklindedir.
Küresel ısınma elbette turizm sektörünü de olumsuz etkiler. Artan sıcaklıklar kar kalitesini olumsuz etkileyeceğinden kış turizmine dayalı ekonomilerde olumsuz sonuçları beraberinde getirir. Ayrıca deniz seviyelerinin yükselmesi nedeniyle kıyı turizminde cidd sorunlar yaşanabilir.
Küresel Isınma ile Nasıl Mücadele Edilir?
Küresel ısınma ile mücadele sadece hükümetlerin değil bireylerin de beraber çalışmasını gerektiren bir süreç olarak ele alınmalıdır. Bu konuda yapılması gerekenler aşağıdaki gibi sıralanabilir;
- Yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanılması
- Doğal kaynakların korunması
- Tasarruf tedbirlerinin alınması
- Geri dönüşüme önem verilmesi
- Ağaçlandırma faaliyetlerinin artırılması
- Su kaynaklarının korunması
- Ormanların korunması
- Sürdürülebilir kalkınma hedeflerinin doğrudan uygulanması
- Fosil yakıt tüketiminin denetime tabi tutulması
- Karbon vergisinin devreye alınması
Küresel Isınmayı Önleyen En Etkili Stratejiler
Küresel ısınmayı önlemek adına uygulanması gereken en etkili stratejiler arasında yenilenebilir enerji kaynaklarına geçiş sıralanabilir. Hidroelektrik, rüzgar ve güneş enerjisi kaynaklarının kullanımı artırılmalıdır. Bu kaynaklar fosil yakıtların yerini alacak şekilde yeni yatırımlar teşvik edilmelidir. Ayrıca Jeotermal enerjiye önem verilmelidir.
Enerji verimliliği artırılmalıdır. Enerji verimi yüksek olan araç ve makinalar kullanılmalı ayrıca sürdürülebilir ulaşım seçeneklerine geçiş yapılmalıdır. Yine bu noktada binalarda ısı yalıtımı yapılmalıdır. Akıllı enerji sistemleri ve verimli aydınlatma sistemlerine geçiş yapılarak binaların enerji verimliliği de artırılmalıdır.
Küresel ısınmayı önleyen etkili stratejiler arasında elbette karbon vergisi uygulamasına geçiş söz konusu olmalıdır. Sera gazı emisyonlarına yönelik olarak vergilerin devreye alınması, birey ve işletmeleri daha sağlıklı seçimler yapmaya teşvik edecektir. Benzer olarak şirketler ya da ülkeler arasındaki karbon kredileri ticaretine yönelik yeni uygulamalar, emisyonları kontrol altında tutacaktır.
Sıralanan bu durumların yanında ormanların korunması, yeniden ağaçlandırmaya gidilmesi, sürdürülebilir tarım uygulamalarına geçilmesi, atık yönetimi, daha az yakıt tüketen araçların kullanılması da önemli stratejiler arasındadır. En önemlisi de toplum eğitimi sağlanarak iklim değişikliği hakkında bilinç oluşturmaktır. Okullarda da genç nesillere bu konular hakkında eğitim verilmelidir.
Küresel Isınma Şu Anda Tehdit Oluşturuyor mu?
Küresel ısınma şu anda da ciddi tehdit oluşturuyor. Sıklaşan aşırı hava olayları tüm dünyada etkisini gösterirken, ürün verimliliğin azaldığı anlaşılmaktadır. Aynı şekilde buzulların erimeye devam etmesi nedeniyle deniz seviyeleri yükselmeye devam etmektedir. Kutup bölgelerindeki buzulların erimesi, buradaki canlıların kaybına neden olurken su kaynaklarının azaldığı unutulmamalıdır. Ayrıca sağlık üzerinde de ciddi tehdit oluşturan küresel ısınma nedeniyle pek çok hastalık kısa sürede yayılmaktadır. Sıcak havanın etkisiyle solunum ve kalp hastalıklarında artış gözlemlenirken ilerleyen zamanlarda sosyal çatışmalar ve göçlerin de yaşanabileceği düşünülmektedir.
Türkiye’de Küresel Isınmanın Sonuçları Nelerdir?
Ülkemizde de küresel ısınmanın sonuçları gözlemlenmektedir. Sıcaklık artışının her dönem artmaya başlaması aslında yaz aylarında kuraklığı beraberinde getirmiştir. Ayrıca son 10 yıllık süreçte aşırı hava olayları gözlemlenmektedir. Fırtına, sel ve kuraklık gibi olayların sıklıkla yaşandığı Türkiye’de tarımsal verimlilikte düşüş yaşanmaktadır.
Çokça işitip, çokça da dillendirdiğimiz bu küresel ısınma nedir? Tam olarak nasıl ısınıyoruz? Bu mavi küreyi ne, nasıl, ne kadar ısıtıyor? İletişim çağının nimetlerinden biri de es geçilen bazı ciddi meselelerin gündeme gelebilmesi, gündemde kalabilmesi ve o konudaki çağrıların daha fazla ses getirebilmesidir. Tanımını, anlamını ya da önemini tam olarak bilmeseniz de öyle veya böyle siz de bir şekilde “küresel ısınma” tabirini işittiniz, okudunuz.
Peki meselenin ciddiyetinin gerçekten farkında mıyız? “Aman, ısınırsa ısınsın! Ben zaten kış insan değilim, yaz insanıyım; bana sıcak olsun” diyenler ve bir yanda da lokal alanlarda sıcaklıktan dolayı güneşi kurşunlayanlar var. Aslında bu mesele pek de taraf tutulacak bir mesele değil. Gelin küresel ısınma neymiş biraz daha dikkatli ve ciddi bir şekilde ele alalım; ama önce küresel ısınmaya giden yolda birkaç tanımı açıklayarak başlayalım.
Hava Olayları Nedir?
Hava ya da hava olayı; dış ortamda kısa bir süre içerisinde meydana gelen olayların bütününe denilmektedir. Hava soğuduğunda yağış meydana gelir ki bu bazen yağmur bazen kardır. Kimi zaman da bu yağış dolu olarak düşebilir. Havadaki basıncın düşmesi ve artması ve ısının düşmesi ve artması ile de rüzgâr meydana gelir. Hava olarak niteleyebilmemiz için tüm bu olayların o gün içerisinde ya da kısa bir zaman diliminde gerçekleşmesi gerekir.
İklim Nedir?
Havadan iklime geçelim. Meydana gelen olayı hava olarak nitelemek için olayın kısa sürede, gün içerisinde gerçekleşmesi gerekiyordu. Bir bölgede yaşanan hava olaylarının uzun yıllar veya belirli bir zaman periyodu içerisindeki ortalamasından bahsediyorsak buna iklim denilir. Daha ilkokulda ezberlemeye başladığımızı “yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve yağışlı” tanımı yöresel iklime aittir.
Küresel Isınma Nedir?
Geldik esas meseleye; küresel ısınma nedir kısaca anlatalım. İnsanların eylemleri neticesinde atmosfere salınan gazların “sera etkisi” oluşturması sonucu dünyanın yüzeyinde meydana gelen sıcaklık artışına küresel ısınma denilir. En kısa bu şekilde tanımlanabilecek olan küresel ısınma, bu kadar kısaca anlatılıp geçilecek bir mevzu değil esasen. Bildiğiniz üzere dünyamızın ısı kaynağı, kocaman bir ateş topu olan güneştir. Güneşimiz üzerine düşeni yaparak bizleri ısıtmak için ışınlarını dünyamıza gönderiyor. Dünyamızın yüzeyine gelen ışınların bir kısmı yine dünya yüzeyi tarafından tekrar atmosfere yansıtılıyor; atmosferde birikmiş olan su buharı, karbondioksit ve metan gazı yansıtılan bu ışınların atmosferin dışına kaçmasına mâni olarak doğal bir katman vazifesi ile yeterince sıcak kalmamızı sağlıyor. Sizlerin de kolaylıkla gözünde canlandırabileceği üzere bu doğal katman ne kadar kalınlaşırsa içeride hapsolan ışın miktarı ve dolayısıyla ısı da o kadar artacak. Yaz günü pike yerine babaanne üretimi kalın yün yorganın altına girmek gibi. Babaannelere saygımız sonsuz olsa da sizi yaz günü huzursuz edecek, sıcaktan uyutmayacak o yorganın altına muhtemelen girmek istemezsiniz. İşte bu yorgan küresel ısınmaya sebep oluyor ve bu ısınmanın neticesinde de küresel iklim değişikliği meydana geliyor.
Küresel Isınmanın Nedenleri Neler?
Aslında bu sorunun cevabına “insanlar” diyerek kestirip atabiliriz; ama hangi yaptıklarımızın bu duruma sebep olduğuna biraz daha değinmek gerek. İnsanlar modernleştikçe tüketmeye, tükettikçe üretmeye, ürettikçe de daha çok tüketmeye başladılar. İnsan, artan nüfusla birlikte dünyanın doğal kaynaklarını daha çok tüketmeye ve ona daha çok zarar vermeye başladı. Sanayi devrimi ile birlikte artan makineleşme ve transportta araçların kullanımının artması, fosil yatıkların tüketiminin artmasına ve daha fazla atık ortaya çıkmasına sebep oldu. Fosil yakıtların yani petrol türevi yakıtların tüketiminin artması sera gazı salınımın da artmasına sebep oldu. Havayı filtreleyen, karbonu depolayan ormanlar, yeni yerleşim yeri ihtiyacı, yakıt ihtiyacı, ahşap ve kâğıt endüstrisindeki artan hammadde ihtiyacına bağlı olarak yavaş yavaş yok edildi. Son nehrin kurumasının yakın olduğunu fark eden insan son çeyrekte ne yaptığını daha fazla sorgular hale geldi.
Ormansızlaşmanın küresel ısınmaya katkısını da böylelikle daha fazla fark etti. Orman yangınları ile ortaya çıkan karbon da küresel ısınmaya etki etmeye devam ediyor. Tüketmeye bayılan bizler için harıl harıl çalışan fabrikalar, atölyeler de karbon salınımı ve kirliliğin artmasına katkı sağlayarak bizi yavaş yavaş kaçınılmaz sona doğru sürüklüyor. Bu faaliyetler neticesinde karbondioksit, metan ve diazot monoksit gibi zararlı gazların atmosferdeki birikimi arttıkça yorganımız kalınlaşıyor ve biz daha çok ısınıyoruz.
Sera Gazı Nedir?
Atmosferde birikerek sera etkisine ve küresel ısınmaya sebep olan gazlara sera gazları deniliyor. Başlıca sera gazları; karbondioksit, metan, kloroflour karbon, ozon ve azot dioksitlerdir. Bunların içerisinde %50 ile karbondioksit yoğunlukta en fazla paya sahip sera gazı olarak öne çıkıyor.
Küresel Isınma Nasıl Önlenir?
Küresel ısınma nasıl önlenir son yıllarda çok daha fazla ve ciddi sorulmaya başlanan bir soru haline geldi. Küresel ısınmayı engellemenin yolları hakkında çok sayıda araştırma ve saha çalışması yapılıyor. Son 50 yıldır iyice saptanabilir hale gelmiş olan küresel ısınmanın önlenmesi tıpkı problemin kendisi gibi küresel bir mesele. Yani ferdi, ülkesel, bölgesel alacağımız önlemler ancak bir yere kadar fayda sağlayabilir. Çözüm için tüm dünyanın mutabık kaldığı önerilerin hayata geçirilmesi gerekiyor. Yine de karamsarlığa kapılıp “şimdiye kadar bir araya gelmeyi becerememiş, sürekli birbiriyle didişmiş dünya toplumları bundan sonra da bir araya gelmez” deyip kişisel olarak alabileceğimiz önlemlerden vaz geçmemeliyiz. Bu nedenle hem bireysel hem de toplumsal olarak küresel ısınmanın önüne geçmek için yapmamız gerekenlere bir göz atalım.
Ağaç Dikin
İşte bu tam da bizim mevzumuz! Yeşil Türkiye olarak derin bir şuurla ülkemizde yaygınlaşması için çabaladığımız fidan dikiminin geleceğimize çok büyük katkıları var. Karbon deposu ormanların genişliğini artırabilmek için mümkün olan her alanda ve dönemde ağaç dikmek gerek. Sizin de bir dikili ağacınız olsun, küresel ısınmaya karşı dursun. Bunun için fidan bağışı yapmak isterseniz buraya tıklayarak bağış sayfamıza ulaşabilirsiniz. Fidan nasıl dikilir öğrenmek isterseniz buraya, orman nedir bize ne fayda sağlar öğrenmek isterseniz de buraya tıklayabilirsiniz.
Bilinçlenin Bilinçlendirin
Küresel ısınma, iklim değişikliği, buzulların erimesi, bunların sonucunda ortaya çıkabilecek veya çıkan afetler hakkında daha çok araştırın, bilinçlenin ve öğrendiklerinizi başkalarına da aktarın. Topyekûn mücadele etmeye karar vermezsek dünyamız için çok geç olabilir.
Fosil Yakıt Kullanımını Azaltın
Fosil yakıtla çalışan araç ve makineleri kullanmaktan mümkün mertebe kaçının ya da kullanımınızı asgariye indirin. Tek başınıza şahsi aracınızı kullanmak yerine toplu taşımayı tercih edebilirsiniz. Yakın mesafelere yürüyerek gidebilir, enerjiden, paradan tasarruf edebilir, bonus olarak da kilo verebilirsiniz. Uçak yerine tren, otobüs yerine bisiklet tercih ederek alışkanlıklarınızı ve dünyanın çehresini değiştirebilirsiniz.
Enerjiden Tasarruf Edin
Evinizdeki ampulleri enerji tasarruflu modellerle değiştirerek işe başlayabilirsiniz. Alacağınız makinelerin enerji sınıfına dikkat edebilirsiniz. Tasarruf oranı yüksek sınıftaki makineler sizin çabanıza destek olacaktır. Cihazları “stand by” yani bekleme konumunda bırakmayın.
Su Kaynaklarını Tasarruflu Kullanın
Evinizde, misafirlikte ya da herhangi bir yerde suyu tükenmez bir kaynakmışçasına harcamaktan kaçının. Emin olun tükeniyor ve çok da az kaldı. Musluklarınıza tasarruf etmenize yardımcı olacak aparatlar takın. Gereğinden fazla su harcamaktan her şekilde kaçının.
Yenilenebilir Enerji Kaynaklarını Kullanın
Güneş ve rüzgâr size bedava enerji üretmek için dünya kuruldu kurulalı bekliyor. Son yıllarda yenilenebilir enerji konusunda yaşanan gelişmeler ev tipi pek çok ürünün gelişmesini sağladı. Çatı tipi güneş panelleri ve dahası ile siz de yenilenebilir enerji kaynaklarından istifade edebilirsiniz.
Tüketirken Dikkatli Olun
Bilinçli bir tüketici olarak israftan kaçının. İhtiyacınız olmayan ürünleri alarak hem üretimin gereksiz yere artmasına hem de ekonomik olarak sıkıntı yaşamanıza gerek yok. Liste ile alışverişe çıkın. Eskiyi tamir etmek doğayı tamir etmektir. Çokça kaynak kullandığı, çevreyi kirlettiğini bildiğiniz ürünleri satın almaktan kaçının ve bu konuda çevrenizdekileri de muhakkak uyarın.
Küresel ısınma konusunda alınacak çok sayıda tedbir mümkün. Bunların ne kadarına uyacağınız, dünyamızın ne kadar iyileşeceğini de belirleyecek. İklim değişikliğinin hayatımız üzerindeki etkilerine de bir sonraki yazımızda değineceğiz. Küresel ısınma nedir biraz olsa fikir edindiysek vakit işe koyulma, mücadeleye katılmak vaktidir.